Unvanlar Silinir, Bıraktığın İz Kalır

Tasarım, bu topraklarda her zaman yalnızca bir meslek olmadı. Bir çizginin içine duygu, bir taşın içine hikâye, bir formun içine sezgi saklamayı bilen bir ülkeydik. Ustalarımızın elleri, yılların birikimini altına, gümüşe, metale aktarırken ortaya koyduğu işin ruhu vardı.
Bugün hâlâ aynı bilgiye, aynı güce ve aynı potansiyele sahibiz.
Ama bir yerde sessiz bir kopuş yaşanıyor:
Biz tasarımı kaybetmiyoruz, tasarımcıyı kaybediyoruz.

Sessizleşen Meslek: Tasarımcının İç Çekilişi 

Son yıllarda genç tasarımcılardan çok mesaj alıyorum.
Hemen hepsi benzer bir şey söylüyor:
“Yetersiz olduğumuz için değil, değersiz hissettirildiğimiz için uzaklaşıyoruz.” Bu cümle, aslında Türkiye’deki tasarım dünyasının özetidir. Kurumların bazı yönetim kademelerinde, tasarımcıya alan açmak yerine baskı uygulayan bir anlayış büyüyor.
Yaratıcılığı teşvik etmesi gereken yöneticiler, fikir üretmeyi “zaman kaybı”, özgün düşünceyi “gereksiz risk” olarak görüyor.
Tasarımcı, kendini geliştirmesi gereken yerde bir talimat makinesine dönüşüyor.
Özgünlük hızla, ilham prosedürle, üretim ruhsuz bir tekrar ile yer değiştiriyor. Böyle bir ortamda yaratıcı zihin çalışmaz; çalışıyormuş gibi yapılır. Ve her çekilen tasarımcı, sektörün sessiz bir kaybıdır.

İyi Örnekleri Görmezden Gelmeden…

Elbette tasarımcısına değer veren, onu geliştiren, fikrine saygı duyan çok kıymetli şirketler var.
Ben de kariyerim boyunca böylesi yerlerde çalışmış biri olarak kendimi her zaman şanslı saydım. Ancak köşe yazısının amacı birilerini suçlamak değil; sektörün genel fotoğrafını ortaya koymak. Ve o fotoğrafta, iyi örneklerin yanı sıra; yanlış yönetim anlayışı nedeniyle sessizce yok olan motivasyonlar, değersizleştirilen fikirler ve kaybedilen genç zihinler de var.

Ustalığın İzini Hiçbir Sistem Silmez

Bugün tasarımın değerini azaltan şey teknoloji değildir. Asıl sorun, insanı merkezden uzaklaştıran yönetim anlayışıdır. Biz hâlâ dünyanın en iyi ustalarından birçoğuna sahibiz. Hâlâ İtalya ile yarışacak kalitede iş çıkarıyoruz.
Ama orada tasarımcı “kültürü oluşturan kişi” olarak görülürken, bizde çoğu zaman sadece “çalışan” olarak anılıyor. Bir ülke, tasarımda yükselmek istiyorsa önce tasarımcıya olan bakışını yükseltmek zorundadır.
Bunu da unvanlar değil, insan ilişkileri belirler.

Unvanların Ömrü Kısa, İnsani Etkinin Ömrü Uzun

Bir kurumda pozisyonlar değişir, kartvizitler yenilenir, makamlar el değiştirir. Ama yıllar sonra geriye tek bir şey kalır: İnsanların sizden nasıl bahsettiği. Bir yöneticinin gerçek etkisi, ne kadar talimat verdiğinde değil; ne kadar alan açtığında, ne kadar dinlediğinde, ne kadar destek sunduğunda ortaya çıkar. Bugün yönetim gücünü baskıyla değil, insanlıkla kuranlar, yarının güçlü ekiplerini oluşturacak.

Son Söz: Bir Ülkenin Tasarım Geleceği İnsanla Başlar

Tasarım bir ülkenin estetik hafızasıdır.
Bu hafızayı koruyanlar ise unvanlar, mevkiiler veya kurum politikaları değil;
tasarımcısına değer veren, onu geliştiren ve onun üretmesine olanak tanıyan yaklaşımlardır.
Ve şunu unutmayalım:

Tasarımı ileri taşıyacak olan şey teknoloji değil, tasarımcıya verilen gerçek değerdir