Tasarım Üzerine Tasarım; tanıdık işlevsellik, şaşırtıcı şekil!

Bir nesneyi elinize aldığınızda nasıl kullanacağınızı düşünmeden biliyorsanız ve birkaç saniye sonra “Bunu kim böyle düşünmüş?” diye içinizden geçiriyorsanız, işte orada tasarım vardır.

Çocukluğumdan beri legolarla, çamurlarla oynayan; resim yaparak büyümüş biri olarak nesnelere hep biraz farklı bakma eğilimim oldu. Bir şeyin sadece “ne olduğuyla” değil, “nasıl başka olabileceğiyle” ilgileniyordum. Bir çizgi başka türlü kıvrılabilir miydi? Bir form biraz daha sadeleşebilir miydi? Bir nesne hem tanıdık hissettirip hem de insanı şaşırtabilir miydi?
O yıllarda bunun adına tasarım demiyordum elbette. Ama bugün dönüp baktığımda, aslında tasarımın zihinsel dünyasına çok erken yaşlarda girmiş olduğumu fark ediyorum.

Tasarım çoğu zaman kendini ilk bakışta ele vermez. Onun asıl gücü, tanıdıklığın verdiği güven ile beklenmedik olanın yarattığı etki arasında kurduğu dengede saklıdır. Bir nesneyi gördüğümüzde nasıl kullanılacağını sezgisel olarak anlarız; fakat birkaç saniye sonra küçük bir ayrıntı, ince bir kıvrım ya da beklenmedik bir çözüm dikkatimizi çeker. İşte tasarım tam da burada ortaya çıkar: tanıdık işlevsellik ile şaşırtıcı formun kesiştiği noktada.
Bu nedenle tasarım yalnızca bir şeyin güzel görünmesi değildir. Tasarım aynı zamanda bir düşünme biçimidir. Bir problemi ele alış şeklidir. Bir nesnenin yalnızca nasıl göründüğü değil; nasıl çalıştığı, nasıl hissettirdiği ve insanla nasıl ilişki kurduğudur.

Estetik burada yalnızca bir süs değildir. Tam tersine, işlevi görünür kılan ve deneyimi anlamlı hâle getiren bir dildir.

Tasarım üzerine düşünürken estetiğin rolünü göz ardı etmemek gerekir. Estetik çoğu zaman yanlış anlaşılır ve yalnızca görsel bir süsleme gibi algılanır. Oysa iyi tasarımda estetik, işlevin doğal bir uzantısıdır. Bir formun dengesi, bir çizginin akışı ya da bir yüzeyin sadeliği; hepsi bir araya gelerek kullanıcının nesneyle kurduğu ilişkiyi belirler. Estetik burada yalnızca göze değil, sezgiye de hitap eder.

Tasarım dünyasına baktığımızda aslında bilim ve sanatın kesiştiği bir alan görürüz. Bir yanda ölçü, oran, işlev ve çözüm vardır; diğer yanda duygu, algı ve estetik deneyim. Bu iki alanın birlikte çalıştığı noktada tasarım ortaya çıkar. Belki de bu yüzden tasarım hem teknik hem de kültürel bir üretimdir.

Bu noktada hayal gücünün rolünden bahsetmeden geçmek olmaz.
Albert Einstein’ın söylediği gibi:

“Bilgi sizi belli bir noktaya kadar götürür; fakat hayal gücü dünyayı dolaşabilir.”

Tasarımın gelişmesi de çoğu zaman bu anlayıştan doğar. Bilinenin dışına çıkabilme cesaretinden.

Benzer bir düşünceyi Pablo Picasso’da da görürüz. Onun sıkça dile getirilen sözü şöyledir:
“Kuralları öğren, sonra onları kır.”
Tasarım açısından bakıldığında bu söz yalnızca estetik bir düşünce değildir; aynı zamanda bir gelişim yöntemidir. Çünkü tasarım önce anlamayı, sonra yeniden kurmayı gerektirir.
Tasarımın gerçek gücü belki de burada saklıdır.

 İnsanların henüz tarif edemediği ihtiyaçları sezebilmekte. Bazen kullanıcı bir nesneyle karşılaşana kadar aslında neye ihtiyaç duyduğunu fark etmez.

 Steve Jobs’un çok bilinen sözü bunu çarpıcı biçimde ifade eder:
“İnsanlar, onlara gösterene kadar ne istediklerini bilmezler.”

İyi tasarım tam olarak bunu yapar. Tanıdık olanı korur, ama aynı zamanda zihnimizi yeni bir ihtimalle tanıştırır.

Güzel, etkileyici, estetik açıdan güçlü ve işe yarayan tasarımlar üretmeniz dileğiyle…