Altın alışverişlerinde kredi kartlı işlemler 4

Kredi Kartı ile Taksitli Altın Satımının Fıkhî Mütalâasında Hayrettin Karaman’ın görüşleri

    Karaman Hoca altının kredi kartı ile vadeli satışına temkinli yaklaşır ve ikaz eder:
    “Kredi kartı ile altın satımı caizdir. Satıcı parasını en kısa zamanda bankadan almalı ve gerekiyorsa bankaya hizmet bedeli olarak komisyon ödemelidir. Bu komisyon paranın yüzdesine göre de belirlenebilir. Komisyonu müşteriden çıkarmak anlaşmaya, karşılıklı rızaya veya piyasadaki teamüle bağlı olarak caiz olabilir. Kuyumcu bedelini taksit taksit tahsil etmek üzere vadeli altın (lira ve külçe) satamaz. Altını satar ve bedelini en kısa zamanda (teamüle göre peşin sayılan, faizli kredi işlemi görmeyen süre içinde) bankadan çeker. Müşteri satın aldığı altının bedelini, faiz tahakkuk etmeden bankaya öderse mesele yoktur, taksite bağlar ve vade farkı (burada faiz) vererek öderse faiz ödemiş olur ve bu caiz değildir, ama müşteri ile banka arasındaki taksitlendirme kuyumcuyu ilgilendirmez; yani onun satımını harama çevirmez.”

    Alışverişin genelinde olduğu gibi sarf akdinde yani kuyumculuk işlemlerinde de rızalaşmanın ehemmiyeti büyüktür. Kur’ân’da, "Ey iman edenler! Karşılıklı rızaya dayanan ticaret olması hali müstesna, mallarınızı, batıl (haksız ve haram) yollar ile aranızda (alıp vererek) yemeyin. Ve kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz Allah, sizi esirgeyecektir" buyrularak; hadislerde ise, "Rızası bulunmadığı sürece Müslümanın malı diğer bir Müslümana helâl olmaz"  buyrularak helâl olma konusunda rızanın önemine vurgu yapılmıştır. Ancak rıza, bütünüyle serbest bırakılmamış, rızanın bulunmadığı durumlar ve rızaya halel getiren faiz ve kumar gibi batıl yollar yasaklanmıştır. Bize göre, sarf akdinde iki taraflı vade, vade ribası bulunduğu ve vade tarihinde fiyat ya da başka bir konuda oluşacak farklı durumlar sebebiyle tarafların rızası zedelenebildiği için yasaklanmış olmalıdır. Benzer bir durumu müddete bağlı (el-bey’u’l-mudâf) satım akdinin yasaklanmasında görmekteyiz.
İslâm, alışverişin peşin olması konusunda ısrarlıdır. Zira veresiye satışlar harama yol açar endişesi ile vadeli satıştan sakındırır. Paranın vadeli satışı caiz değil, malın vadeli satımı meşrudur. Esnaf, peşin satıştaki kâra kanaat etmeyip daha fazla kazanç elde etmek için vadeli satmak ister.  Bazı şeyler bizzat haram olmamakla beraber, harama sebep olma durumundan dolayı seddi zerai yaklaşımı ile yasaklanmıştır.

Kredi kartı ile altının veresiye satılmasına Hasip Hoca, Altı Eşya Hadisindeki peşin hükmüne dayanarak cevaz vermez.
    Bu bölümü Halil Günenç Hoca’nın tespiti ile bitirelim: 
“Maliki mezhebine göre alım satımlarda paranın üç gün içerisinde teslimi gerekir. Kredi kartı ile olan satımlarda parayı ertesi günü hesabınıza geçmesi şeklindeki kabzınız Maliki mezhebine göre doğru olmaktadır. Fıkıh Konseyi kararlarında da vardır, yani Maliki mezhebine göre uygun olduğu diğer üç mezhebe göre uygun olmadığı yazılmaktadır. Ancak Türkiye’de kredi kartlarının karşılığı olan para bankada yoktur. Sadece kredilerle işlem yapılmaktadır. Kesilen çekin karşılığı bankada hazır ise caiz olmaktadır. Hesapta para yok ise kredi kartı da çek de caiz olmamaktadır. Fıkıh konseyinde alınan kararlar bu istikamettedir. Ancak burada bankanın taahhüdü, teminatının olduğu kartlı ödemeler caiz grubuna girmektedir.”
    Sarrafiyenin kredi kartı ile satımı konusu İslâm’da Kuyumculuk kitabımızın 2.2.26 Sarrafiyenin Fıkhî Tespitleri ve devam eden bölümlerde işlendiği için buraya alınmadı.

1 Hayreddin Karaman’ın işlenmiş altını meta sayan görüşü çerçevesinde meseleye bakılırsa burada para sayılan altınlarla (külçe ve basılı) ilgili hüküm verilmiş olmaktadır.30.10.2012 tarihli mülakatımızda lira gibi tasarruf altınları para olarak değerlendiren Karaman Hoca bunları kredi kartı ile tek çekiminin peşin satış hükmünde olduğundan dolayı cevaziyet verir.

 2 http://www.hayrettinkaraman.net/yazi/hayat2/0178.htm
 3 Nisa 4/29
 4 Durmuş, Abdullah, Fıkhî Açıdan Günümüz Para Mübadelesi, Doktora Tezi, sh.90 (Cessâs, Ahkâmü’l-Kur’ân, III, 127-128; İbn Teymiyye, el-Kavâidü’n-nûrâniyye, s. 81.)
 5Durmuş, Abdullah, Fıkhî Açıdan Günümüz Para Mübadelesi, Doktora Tezi, sh.90
 6Bugün, özellikle bankalar ile sıkı çalışan bazı tüccarların, nakit/peşin alışverişin değil taksitli satışa teşvikleri ve hatta nakit ödemeye hiç cazibe bırakılmaması bu manada dikkat çekicidir.
7 İbn-i Kayyim El-Cevziyye, Zâdu’l-Meâd, c. 4, sh.39
 8Asutay, Hasip, Alım Satım Faiz, sh. 79