Nice şeyler var ki, sonradan anlaşılıyor kıymeti!

    Bazı şeyler elden gittikten sonra kıymeti daha iyi anlaşılıyor. İhtiyarlığın gelmesiyle, gençliğin; hastalığın gelmesiyle, sağlığın; anlık öfke ile ayrıldığımız eşin; fazla kâra tamah ederek kaçan müşterinin gibi sıralanacak nice vakıalar bu iddianın ispatlarıdır. 
    En zayıf damarlarımızdan birisi de sabırdır. Sabır, aslında yerinde kullanılırsa bütün engellerle baş edebilecek bir kuvvettir. Sabrın yerinde kullanılmasıyla ilgili şöyle anlatılır.
    Savaş meydanında tedbirsiz ve sabırsız hareket eden komutan üç gruba böldüğü askerini hatalı yönlendirmesiyle savaşı kaybeder şöyle ki: Üç grup; sağ tarafındaki grup, gelecek zamanı; sol tarafındaki grup, geçmiş zamanı; merkezdeki grup da şimdiki zamanı temsil ediyor. Komutan, henüz düşman askeri sağ ve sol tarafındaki askerlerine saldırmadan merkezdeki askerî kuvvetini sağ ve sola yani geçmiş ve gelecek zamana sarf eder, böylece merkezi bütün bütün zayıflaştırır. Karşı tarafın komutanı bunun anlar ve elindeki bütün kuvvetiyle bunun merkezindeki askerleri üzerine hücum eder, onları esir eder. 
    İşte ey insan, sen de bu kötü yöneten komutan gibi olma! Şimdiki zamana, bütün kuvvetini toplamak yerine, geçmiş zamandaki elemlerini düşünerek gereksiz yere ağlama! Henüz gelmemiş olan gelecek zamanda başına gelmesi muhtemel şeyler hakkında da sabrını gereksiz yönlere harcama! O hâlde sadece şimdiki zamana kendini kilitle, bütün kuvvet ve sabrını o merkezde tut, bak nice belâ ve musibetlere galebe çalacaksın.
    İnsan, varlığını sürdürmesi, vazife, ibadet, itaat gibi mühim işler konusunda şimdiki zamana ziyadesiyle kıymet vermelidir. 
    Hastalık döneminde en ziyade lazım olan kuvvet, sabırdır, isyan etmeyip, vazifelerini dikkatle yerine getirmelidir. Sağlıklı dönemde de aynı hassasiyet gösterilmelidir. Nasıl olsa sağlamım, tedbire gerek yok yaklaşımı ve tedbirsizliği, musibete davetiye çıkarır. 
    Fırsatların değerlendirilmemesi, ihmal edilmesi de sonradan anlaşılan kıymetlerdendir. Ağırdan almak, umursamamak, farkında olmamak gibi davranışlar, o kıymetli şeylerin uçmasına sebep oluyor. Hayırlı işlerde acele etmenin hikmetlerinden biri de o hayrın uçup gidebileceğine dikkat çekmek içindir. 
    Fazla naz, gereğinden ziyade ilgi gibi hasletler de o kıymetlinin elden gitmesine sebep olduğu gibi, hiç ilgilenmemek, umursamamak, dikkate almamak gibi hatalı yaklaşımlar da fırsatın kaçmasına, kuşun uçmasına, kıymetlinin başkalarına geçmesine sebep olmaktadır. 
    Su akarken kabı doldurmak, şimdiki zamanın değerlendirilmesine işaret olurken, ele geçen fırsatın kıymetinin bilinmesini de ikaz eder. 
    Kazandığını, zamanında kullanmayıp, hep geleceğe havale ederek, şimdiki zamanda yokluk ve yoksulluk çekerek hayatı sürdürmek de fırsatın değerlendirilemediğini gösterir. On sekisinde elmanın ısırılması ile sekseninde elmanın ısırılması elbette aynı değildir. 
    Hülasa, her şeye vaktinde, hak ettiği kadar değer vermek gerek.